"Ás catro da mañá, nunca se sabe se é demasiado tarde, ou demasiado cedo". Woody Allen







jueves, 7 de febrero de 2019

Cosmonautas: como a Unión Soviética foi a gañadora da carreira espacial




Os verdadeiros pioneiros da exploración espacial foron os cosmonautas soviéticos e gran parte dos avances que aínda hoxe empréganse na Estación Espacial Internacional (EEI) débense aos coñecementos e as innovacións da Unión Soviética.

Esa é a conclusión do documental da BBC "Cosmonautas: como a Unión Soviética gañou a carreira especial", que accedeu a importantes documentos e entrevistou a protagonistas da extraordinaria -e sacrificada- poxa entre soviéticos e estadounidenses por conquistar o Universo. Ao levar ao espazo o primeiro satélite, o primeiro ser humano e a primeira estación orbital, a primeira muller, o primeiro ser vivo, a primeira topografía da cara oculta da Lúa, a Unión Soviética logrou vencer unha e outra vez a EE.UU., o seu rival na Guerra Fría e cuxo programa espacial, desenvolvido baixo a orientación do enxeñeiro alemán Wernher von Braun, era máis sofisticado e contaba con máis fondos.



Pero, como o fixo a URSS?

As orixes do programa espacial da URSS poden atoparse nas ruínas da Segunda Guerra Mundial.Cando os estadounidenses lanzaron a bomba atómica en Hiroshima e Nagasaki naceu unha nova orde mundial, no que o poder e a influencia non se medirían en termos de esforzo humano, senón de avances tecnolóxicos. Se a URSS quería ter influencia internacional, debía remontar velozmente a enorme vantaxe que lle sacou EE.UU.

En só catro anos, os soviéticos produciron a súa propia bomba atómica. "Como era moito máis pesada que a estadounidense, deberon desenvolver un foguete máis poderoso que a transportase, o que terminou impactando no programa espacial", explícalle á BBC Gerard de Groot, profesor de historia moderna da Universidade de San Andrés, en Reino Unido.

E a persoa á que lle encargaron a tarefa foi o enxeñeiro ruso Sergei Pavlovich Korolev.

"Korolev non era un científico, senón un xenio da xestión. Era un líder, unha figura inspiradora, un político que sabía mover as pancas do poder e volver realidade as metas", dille á BBC o especialista en historia do espazo Asif Siddiqi, da Universidade Fordham de Nova York. É máis: na Unión Soviética considerábano tan importante desde o punto de vista estratéxico que, para protexelo de calquera intento de asasinato, mantiveron a súa identidade en segredo até os seus últimos días. Coñecíallo simplemente como o "deseñador xefe".



En 1957, Korolev concluíu a súa obra mestra, o foguete R-7 Semyorka, que era 9 veces máis poderoso que calquera outro lanzador creado até ese momento.

Despois de varios intentos errados, o R-7 foi probado con éxito: logrou voar 5.600 quilómetros até a península de Kamchatka. Foi o primeiro mísil balístico intercontinental e, con el, Korolev converteu á Unión Soviética nunha superpotencia global. Con todo, o destino do R-7 non era converterse nunha arma. "Como mísil era malo. Demorábanse moito en preparalo para o despegamento. Mentres se desenvolvían outros foguetes máis eficientes, o R-7 foi dedicado exclusivamente á exploración espacial", cóntalle á BBC o ex cosmonauta soviético Georgei Grechko.

Unha vez que contaba cun foguete apto, Korolev quería ser o primeiro en demostrar que as viaxes espaciais eran posibles. Con ese obxectivo, os seus enxeñeiros desenvolveron un satélite simple, o Sputnik. Era apenas un transmisor de radio cuberto por unha esferade metal.

O 4 de outubro de 1957, o Sputnik foi colocado en órbita e comezou a enviar sinais de radio á Terra, un "bip" que os estadounidenses se esforzaron por decodificar pero que en realidade non contiña mensaxe algún.

O mundo quedou fascinado. Entusiastas formaban longas filas ante os telescopios dispoñibles para poder ver a "segunda Lúa" cruzando o firmamento.O Sputnik foi unha xogada mestra de propaganda e agora o líder soviético Nikita Kruschev quería máis: pediulle a Korolev outra gran misión espacial para as conmemoracións do 7 de novembro, o aniversario da revolución bolxevique de 1917.

O prazo de ao redor dun mes parecía imposible. Con todo, o 3 de novembro de 1957 a Unión Soviética enviou ao espazo outro satélite, pero esta vez cun pasaxeiro a bordo: Laika, unha cadela rueira achada en Moscova.

Durante moito tempo os soviéticos afirmaron que a cadela sobreviviu en órbita varios días, pero en 2002 admitiron que os controis climáticos fallaron e o animal morreu en apenas seis horas por sobrecalentamiento. No entanto, Laika deulles aos soviéticos outra vitoria propagandística e aos estadounidenses outra dor de cabeza.

"En Estados Unidos crían que se a URSS fora capaces de levar a un animal ao espazo, pronto estaría en condicións de enviar a un ser humano a órbita", explica o historiador De Groot. A principios da década de 1960, 20 potenciais cosmonautasse adestraban en segredo nunha zona rural de Rusia, entre eles o mozo Alexei Leonov.

"Cada día corriamos 10 quilómetros e nadabamos 1500 metros. Tamén saltabamos en paracaídas; eu cheguei a facer uns 400 saltos", cóntalle Leonov á BBC. Pero ademais do adestramento físico, os cosmonautas debían prepararse para os rigores do espazo.


Debían ser capaces de resistir a enorme forza do despegamento e da aterraxe. Encerráballos durante días en salas a proba de ruídos para experimentar o illamento psicolóxico. E o peor de todo era a preparación para a eventualidade de que a cápsula comezase a virar sen control no espazo.

"Era algo moi difícil de aguantar", lembra o ex cosmonauta Georgei Grechko. "Algúns se puñan pálidos, outros verdes. E logo, como adoitabamos dicir, mostrábanlles aos demais a súa cea: vomitaban". A preselección do primeiro ser humano que iría ao espazo quedou reducida a dous nomes: Yuri Gagarin e Gherman Titov.

"Korolev terminou escollendo ao fillo de campesiños Gagarin", di Grechko. "Nós pensabamos que o máis listo e o mellor educado era Titov. Pero o xefe considerou aspectos nos que nós, como enxeñeiros, non pensaramos: cuán aposto era o candidato, o seu sorriso. E tiña razón".

O "enxeñeiro xefe" sabía que se a misión resultaba un éxito, o rostro de Gagarin estaría nas portadas de todos os xornais do mundo. O 12 de abril de 1961, Gagarin chegou onde ningún ser humano chegara antes: a órbita da Terra. A bordo da cápsula Vostok, deu unha volta ao expón nunha hora e 48 minutos.

"Estou a mirar a Terra", dixo ao comunicarse co centro de control. "Vexo as cores da paisaxe, bosques, ríos, nubes. Todo é tan belo". Gagarin foi recibido como un heroe na Unión Soviética e viaxou polo mundo levando o seu sorriso triunfal. Era a encarnación do dominio da Unión Soviética na carreira espacial.

Os estadounidenses necesitaban desesperadamente un triunfo sobre a URSS e o presidente John F. Kennedy fixouse unha meta ambiciosa: "Eliximos ir á Lúa nesta década". Coa súa economía en auxe, EE.UU. podía investir grandes sumas de diñeiro no desenvolvemento dun programa lunar. Pola contra, na URSS os dirixentes non estaban dispostos a financiar unha aventura tan custosa. "O meu pai díxolle a Korolev que na Unión Soviética había outras prioridades: producir máis alimentos para acabar coa escaseza e construír máis vivendas", dille á BBC Sergei Kruschev, fillo do líder soviético Nikita Kruschev.

"El non quería gastar todo ese diñeiro en vencer aos estadounidenses na carreira por chegar á Lúa".En lugar diso, Korolev lanzou unha serie de misións menos custosas á órbita baixa da Terra, cada unha das cales reportou unha vitoria propagandística. Entre elas destácanse dous de 1963: o voo orbital máis longo até a data (cinco días) e a primeira muller en ir ao espazo, Valentina Tereshkova.

O 18 de marzo de 1965, sumaríase outro fito: Alexei Leonov converteuse no primeiro ser humano en realizar unha camiñada espacial. "Korolev dixéranos: 'Así como un mariño a bordo dun buque ten que ser capaz de nadar no océano, un cosmonauta debe saber flotar no espazo", lembra Leonov.


A fazaña de Leonov marcou o fin da era de ouro do programa espacial da URSS, ao que se sumou unha serie de traxedias. O 14 de xaneiro de 1966 Korolev, a figura inspiradora da exploración soviética do cosmos, morreu tras unha cirurxía de rutina da que non se puido recuperar. Substituíuno o seu segundo, Vasily Mishin, quen carecía da visión e a capacidade de xestión do "deseñador xefe".

Pero o peor estaría por vir: o 26 de marzo de 1968 Yuri Gagarin, o emblema riseiro do dominio soviético do espazo, perdeu a vida durante un voo de proba. Foi unha traxedia nacional. Menos de ano despois o N1, o titánico foguete que a URSS usaría para a súa aventura lunar, explotou e deixou inutilizada a base de lanzamento.

Cos soviéticos fóra de carreira, os estadounidenses conseguiron o que parecía imposible: o 20 de xullo de 1969 o Apollo XI chegou a Lúa.

Os soviéticos esquecéronse rapidamente da Lúa e fixáronse unha nova meta que resucitaría o seu programa espacial: a colonización. Buscarían a forma de vivir e traballar no espazo. O 19 de abril de 1971 lanzaron a órbita Salyut 1, a primeira estación espacial temporal da historia. Ocupárona tres cosmonautas durante tres semanas. A esta seguiríanlle misións e estadías cada vez máis prolongadas.

O 20 de febreiro de 1986, mentres os estadounidenses concentrábanse en voos de curta duración cos trasbordadores espaciais, os soviéticos colocaron na órbita terrestre a primeira estación permanente, a MIR, que foi completada ao longo dunha década.

Con 31 metros de ancho, 19 de longo e 27, 7 de alto, esta estrutura converteuse nun enorme laboratorio suspendido, con módulos separados para astrofísica, ciencia dos materiais e estudo a Terra.Equipos de cosmonautas visitaban a estación por períodos dun ano e convertéronse en verdadeiros expertos na vida no espazo.

A fins de 1991, mentres a MIR orbitaba o planeta, a Unión Soviética disolveuse. O programa espacial soviético pasou a mans de Rusia e a falta de fondos ameazaba a súa existencia. En Washington temían que numerosos enxeñeiros aeroespaciais quedasen desempregados e fosen traballar a Irán ou Corea do Norte. Por iso, EE.UU. ofreceulle a Rusia unirse na exploración do Universo e, tras décadas de rivalidade, as dúas potencias espaciais convertéronse en socios.

Era unha relación conveniente para ambos: os estadounidenses beneficiaríanse da experiencia dos cosmonautas en longas estadías no espazo, e os rusos manteríanse á boia cos fondos de EE.UU. Como primeiro paso, astronautas estadounidenses foron a vivir e traballar á MIR. Logo sumáronse decenas de representantes doutros países.

Cando a MIR foi dada de baixa e se desintegró ao reingresar á Terra en 2001, a súa substitución, a Estación Espacial Internacional (EEI), xa estaba a ser ensamblada en órbita. Era a primeira aventura totalmente internacional no cosmos: 15 axencias espaciais colaboraban para construír unha estrutura catro veces máis grande que a MIR.

 "Nós tiñamos un gran coñecemento das longas estadías no espazo, de como afectaban a unha persoa. Así que nos unimos ao proxecto e compartimos todo o que sabiamos", cóntalle á BBC o ex cosmonauta Alexander Lazutkin.

Certamente, a EEI é o testamento dos logros do programa espacial da URSS durante 50 anos de exploración do Universo. O seu sistema de soporte vital está baseado nos das estacións Salyut e MIR. Os traxes que se utilizan son "feitos en Rusia", versións actualizadas do que empregou Alexei Leonov na primeira camiñada espacial da historia.

E desde 2011 a única maneira de chegar á EEI é por medio dunha cápsula Soyuz montada nun foguete R-7, ambas as tecnoloxías que, aínda que modernizadas, deseñou Sergei Korolev hai medio século. "A URSS perdeu a carreira por chegar á Lúa, si, pero a continua presenza do ser humano en órbita débese á determinación soviética e rusa por conquistar o espazo", conclúe o historiador estadounidense Gerard de Groot.

sábado, 2 de febrero de 2019

Moscú de la Revolución



Prólogo da edición italiana de "Moscú de la Revolución" de Manuel Vázquez Montalbán

Comencé a escribir este libro con el inicio del espíritu de la "glasnost" y la "perestroika" y lo terminé en 1990 cuando tras la caída del Muro de Berlín aun era una obra abierta el final feliz o infeliz de la experiencia soviética, del orden mundial directa o indirectamente condicionado por la Revolución de Octubre de 1917. Quise escribir el balance de una ciudad-imaginario, referencia obligada de una finalidad histórica marcada por la lucha de clases a nivel internacional. Desde los años veinte, Moscú no sólo había sido la capital de la URSS sino también el skyline de la sociedad socialista, la meca de los soñadores revolucionarios del mundo entero que muchas veces contemplaron como sus sueños se volvían pesadillas, como su razón producía monstruos.

Ahora me doy cuenta de que realicé el retrato escrito de un fracaso, por cuanto mi libro atendía sobre todo aquel Moscú creado por el sueño vanguardista de la Revolución de Octubre y de hecho arruinado por los decretos de unificación del stalinismo a comienzos de los años treinta. Decretos de unificación de todas las vanguardias, fueran del arte o de la política. Que yo escribiera esa remembranza desde el Moscú de la perestroika daba un especial sentido al balance que todavía hubiera podido ser revolucionario, si la perestroika no hubiera sido el signo de una quiebra irremediable y no un punto de llegada de lo negativo para iniciar una lectura democrática y participativa de la Revolución de Octubre. En 1990 al comunismo soviético no le quedaban comunistas. Sospecho que los comunistas reales habían sido asesinados por el stalinismo o habían muerto luchando con generosidad y sin coartadas burocráticas en la Gran Guerra patria. En 1990 la URSS estaba dominada por una nueva clase de yuppies de la nomenklatura con deseos irrefrenables de practicar cuanto antes la transubstanciación capitalista. La URSS había perdido la Guerra Fría y la peculiaridad de esta guerra condicionaba la peculiaridad de la rendición y del sálvese quien pueda.

Comprobada la cualidad de cartón piedra de los países llamados de "socialismo real", el orden internacional parecía quedar otra vez como una obra abierta, incluso durante algunos años se instaló el sueño de una Racionalidad Universal al servicio de una Ética de la Democracia garantizada por la ONU y su policía militar global, el ejército de los Estados Unidos. Han pasado las suficientes evidencias como para comprobar que la racionalidad universal emancipatoria sigue siendo una utopía necesaria que ha devorado personas, doctrinas e imaginarios, uno de ellos Moscú, el Moscú de la Revolución Octubre.
Cuando se planteó la reedición de este libro en mi pais y la traducción a otras lenguas, tuve que decidir entre "actualizarlo" o convertirlo en el testimonio de una época, como el Viaje a la URSS de Gide o el Viaje a Moscú de Walter Benjamin, tan utilizados para la escritura de mi libro. He preferido no tocar ni una línea para que las generaciones futuras sepan cómo fue el sueño de los idealistas del siglo XX y la pesadilla de la reacción socialista conservadora, sueño y pesadilla contamplados en el principio del fin, en los meses en que la perestroika consigue un primer Congreso Soviético parademocrático, cuando Gorbachov dirige el ensayo aún con maneras autócratas. Por aquellos días yo iba de descubrimiento en desdubrimiento, pero como casi todos los saberes y los mandamientos, mis descubrimientos se resumían en dos: en la URSS no quedaban comunistas y lo deseable era que después de los bolcheviques volvieran los mencheviques. Pero también por aquallos días apreciaba en la juventud interlocutora ansiedades zaristas, eslavófilas, de capitalismo tan heavy como el rock que les gustaba, junto al renacimiento de una creatividad crítica que daba lugar a un nuevo cartelismo evidenciador, a la manera del cartelismo inimitable de la prodigiosa vanguardia de los años veinte. Y en uno de aquellos carteles titulado "perestroika" se veía a Gorbachov dirigiendo una orquesta, sobre el atril la partitura, pero la partitura... vacía. El cartel me estaba anticipando lo que iba a ocurrir, cuando en los análisis más constructivos todavía se pensaba que Gorbachov estaba en condiciones de dar un paso cualitativo adelante, más allá del comunismo empantanado: un socialismo democrático participativo e igualitario, en lo posible. Pero las palabras tienen dueño, camo asegura Lewis Carroll en Alicia en el país de las maravillas y de palabras como socialismo o comunismo se habían apoderado el stalinismo y el breznevismo hasta hacerlas inservibles durante décadas, hasta que se apoderen de ellas otra vez una izquierda tan inocente como la que inició la marcha reivindicativa a partir de la Revolución Industrial.

Mientras tanto, este libro, consideradlo como el retrato de una esperanza y su fracaso marcada en una ciudad concebible como materia y manera de ua salto histórico. Y aceptadme la paráfrasis de la frasa atribuida a Tayllerand: "Nadie sabrá qué fue el sueño revolucionario si no vivió aquel Moscú anterior a la contrarrevolución". De qué contrarrevolución se trata, el lector es dueño de decidirlo.

viernes, 1 de febrero de 2019

Un fermoso circulo




Hai pouco máis dun par de semanas, o luns 14 de xaneiro, apareceu un disco de xeo na localidade de Westbrook, Maine (USA) xirando no río Presumpscot, que atravesa a cidade. Días máis tarde, o disco seguía rodando intacto. Como é lóxico, a noticia saltou aos medios de comunicación.
 
Aínda que mide máis de 90 metros de diámetro e é un dos maiores da súa clase, non é o primeiro nin tampouco será o último. Trátase dun fenómeno natural que provoca un círculo case perfecto. Un estudo de 1997 publicado en Royal Meteorological Society propuña que a auga do río xeraba un efecto de remuiño ao redor dun fragmento de xeo e o erosionaba aos poucos ate que os seus bordes eran lisos e circulares. E hai só tres anos, en 2016, outro estudo publicado en Physical Review completou a teoría. Os seus autores sostiñan que era probable que as correntes fluviais contribuísen á formación inicial dos discos, pero os cambios de temperatura facían que seguisen dando voltas. 

A auga quente é menos densa que a fría, de xeito que, conforme o xeo vaise derretindo e vaise afundindo, crea un bulebule baixo o disco que fai que rote. Determinaron que, canto máis cálida está a auga, máis rápido xira o disco. Como demostraba o estudo, o efecto pode reproducirse nun fregadeiro da casa. Colocade un disco de xeo circular nun recipiente con auga quente e observaremos o mesmo efecto de vórtice conforme o xeo comece a derretirse.

Non todos están de acordo con esta teoría pero, en calquera caso, trátase dun fermoso fenómeno natural e fermoso.

domingo, 27 de enero de 2019

El Holocausto, ¿Sin judíos? Por Jon Iñarritu



Por Jon Iñarritu, Miembro de la Liga Internacional Contra el Racismo y el Antisemitismo y Senador de EH Bildu
El Diario Vasco - 27 de Enero de 2019
Hoy, 27 de enero, es el Día Internacional de Conmemoración en Memoria de las Víctimas del Holocausto, instituido por la ONU en 2005. Durante este día, se llevarán a cabo un sinfín de actos institucionales y ciudadanos, lo que es enormemente positivo. Pero, planteo la siguiente reflexión pública: ¿es posible conmemorar Holocausto sin recordar a sus víctimas judías?

La elección de la fecha de hoy no es casual, rememora la liberación del campo de Auschwitz, ese que fue precisamente el mayor campo de exterminio del nazismo, donde perecieron más de un millón de personas, el 90% de ellas judías. Por ese motivo, se estableció este día para recordar el Holocausto (Shoah). Este genocidio es el mayor crimen que se ha cometido contra la humanidad. Supuso el exterminio deliberado y sistemático de 6 millones de judíos en Europa, 2 de cada 3 judíos europeos, 1/3 de los que existían en el mundo. Este exterminio industrial fue planificado en la Conferencia de Wannsee, diseñado por doctores universitarios en la Europa más culta en pleno siglo XX.
Es fundamental comprender algo que todavía no siempre se entiende bien: el Holocausto es el genocidio nazi del pueblo judío cuya causa fue el antisemitismo. Cabe añadir el exterminio nazi del pueblo gitano (Porrajmos). Es cierto que, además de las víctimas judías y gitanas, el terror nazi asesinó a personas de otras minorías, como discapacitados, homosexuales y cómo no, a disidentes y resistentes, como los antifranquistas deportados a campos nazis como Mauthausen. Por cierto, aprovecho para señalar que las instituciones no los homenajean y recuerdan cómo se debiera. Pero si bien, todas fueron víctimas del nazismo no todas lo fueron del genocidio (judíos y gitanos). Son hechos distintos y es crucial comprenderlo para entender la gravedad del Holocausto. Los nazis persiguieron a todos aquellos que no eran como ellos y no entraban en su proyecto totalitario, pero asesinaron a los judíos como su peor enemigo. Como bien resumió el superviviente y Premio Nobel, Elie Wiesel: “No todas las víctimas fueron judías, pero todos los judíos fueron víctimas”.
En la actualidad, existen días de conmemoración para cada colectivo de víctimas: el 27 de enero, es el día del Holocausto; el 8 y 9 de mayo, las Jornadas de Recuerdo y Reconciliación en Honor de Quienes Perdieron la Vida en la II Guerra Mundial; el 2 de agosto, el Día del Genocidio Gitano; el 23 de agosto, es el Día Europeo de Conmemoración de las Víctimas del Nazismo; y el 5 de febrero, en Cataluña es el Día Nacional del Exilio y la Deportación; entre otras fechas.
Dicho esto, es innegable que el 27 de enero, la práctica hace que no solo se recuerde a las víctimas judías y gitanas, sino que de manera inclusiva a todas las víctimas del nazismo. Personalmente, creo que el hecho de que se haga así es positivo y no implica inconveniente alguno. Cuando sí lo veo como problema es cuando ocurre lo contrario, cuando ni se menciona ni recuerda a los seis millones de judíos, o se diluye y difumina su genocidio entre las víctimas nazis, y es ahí donde quiero centrar mi reflexión.
En los últimos años, por motivos diversos, en algunos comunicados o actos institucionales de este día no se cita explícitamente a los judíos, ni se explicar el antisemitismo como causante del Holocausto. Algo que sucedió en el comunicado de la Casa Blanca en 2017 y fue noticia, pero que sigue ocurriendo en numerosos actos del Estado a día de hoy. Por si alguien creyera que esto no supone un asunto de mayor importancia, explicaré el por qué sí.
La Shoah desde el inicio fue un crimen que intentó ser ocultado. Los melancólicos del nazismo y los antisemitas profundos, siempre han intentado negar que se produjera el Holocausto, intentando reducir la muerte de los judíos al contexto de violencia de la II Guerra Mundial, con el socorrido argumento de que hubo más víctimas judías que no judías, obviando la planificación de aniquilamiento total de un pueblo y el resultado del mismo. Ante ese riesgo, la propia declaración de la ONU, señala en su punto 3: “Rechaza toda negación, ya sea parcial o total, del Holocausto como hecho histórico”. Por ello, cualquier conmemoración que no recuerde, no mencione, o diluya a las víctimas judías de la Shoah, precisamente en el día de su recuerdo, voluntariamente o no, estará relativizando u ocultando lo que fue el Holocausto y su causa, la judeofobia.
El antisemitismo sigue presente en nuestras sociedades. Si bien es cierto que, tras la Segunda Guerra Mundial, el odio antijudío se suele presentar escamoteado y no responde a un prejuicio racial o religioso tanto que político, sigue existiendo. Se siguen difundiendo libelos antisemitas como el del imaginario complot judío mundial y el control de los medios de comunicación, de Hollywood o del dinero. Tanto en prensa seria, como en viñetas o redes sociales se siguen observando mensajes que representan y difunden el falso mito de los judíos como ente homogéneo que trabajan en “lobby” conspirando y a los cuales se les puede acusar de todas las desgracias. Sin embargo, lo más grave es que a día de hoy, en Occidente, se siguen asesinando a judíos, por el hecho de serlo, como hemos visto en Pittsburgh, París, Bruselas, Toulouse, Dinamarca…
Por todo ello, recordemos lo ocurrido para que no se vuelva a repetir y, sobre todo, hago un llamamiento que se implementen políticas públicas en pro de la memoria y la educación del Holocausto, con el fin de luchar contra todos los discursos de odio al diferente. ¡Recordemos!

martes, 22 de enero de 2019

"La noche que liberé Auschwitz" por Yakov Vincenko, soldado del Ejército Soviético / La Reppublica

 

"La noche que liberé Auschwitz"







El 27 de enero de 1945, Yakov Vincenko, soldado del Ejército Rojo, abre de par en par la puerta con el letrero Arbeit macht frei y descubre el horror. Éste es su relato y los testimonios de los supervivientes.

"En la sombra advertí una presencia. Se arrastraba en el barro, ante mí. Se dio la vuelta y apareció el blanco de unos ojos enormes, dilatados. Callamos: desde lejos nos llegaba el eco amortiguado de las explosiones. De los dos, sólo yo sabía que eran los disparos de la artillería alemana que se retiraba. Pensé en un espectro, dudé si yo estaba herido, incluso muerto. No estaba soñando, estaba ante un muerto viviente. Detrás de él, detrás de la niebla oscura, intuí decenas de otros fantasmas. Huesos móviles, unidos por una piel seca y envejecida. El aire era irrespirable, una mezcla de carne quemada y excrementos. Nos cogió de sorpresa el miedo a contagiarnos, la tentación de escapar. No sabía dónde me encontraba. Un compañero me dijo que estábamos en Auschwitz. Avanzamos sin decir una palabra".

"No he logrado comprender cómo haya podido suceder, pero a quien niega el Holocausto le digo: creedme que cuando estaba allí trataba de convencerme de que no era verdad"
"Una ex interna me ha pedido que deje una piedra; no ha tenido nunca la fuerza de volver a ver los barracones y el horno crematorio que se tragó a su familia"


Yakov Vincenko tiene 79 años y es uno de los últimos liberadores supervivientes del Ejército Rojo soviético. Llegó al campo de exterminio con la División de Infantería número 322, frente ucranio. Tenía 19 años. Veinte meses antes había sido herido en la batalla de Kursk.

La primera alambrada

"Atravesé la primera alambrada a las cinco de la mañana", declara, "estaba oscuro, era el sábado 27 de enero de 1945. No hacía un frío excesivo, sólo quedaban pedazos de nieve derretida. La noche anterior al combate se había cobrado muchas vidas. Tenía miedo de los francotiradores apostados como guardias. Protegido detrás de un bidón, vi al comandante Shapiro, un judío ruso del batallón de asalto de la 100ª División, abrir de par en par una gran verja. Más allá de la verja, un grupo de ancianos menudos, que eran niños, nos sonreía". Sólo después de varios años me di cuenta de que había asistido a la apertura de la entrada al infierno, bajo el letrero Arbeit macht frei. "Me incorporé para avanzar. Miré en el bidón: estaba lleno de cenizas, sobresalían trozos de huesos. No comprendí que eran restos de los que habían estado allí dentro".



Sesenta años después, Yakov Vincenko está sentado a una mesa en la sede del comité de los veteranos de guerra, en el centro de Moscú. Encima de él, los retratos de Marx, Lenin, Stalin y del general Zhukov. Sigue siendo un hombre enjuto, rígido y erguido, con botas con un poco de tacón: cuando camina está obligado a ir deprisa. Viste como una persona pobre, la indumentaria desgastada es como si no le perteneciera. Dentro de pocos días estará en Cracovia y volverá a la ciudad polaca de Oswiecim. Para la conmemoración de la liberación del campo de exterminio, junto con 48 jefes de Estado y una multitud de personajes anónimos, irá con los dos últimos compañeros de armas: uno vive en San Petersburgo, y el otro, en Minsk, en Bielorrusia.
No es exactamente la historia de los liberadores: es más bien el horror, observado con los ojos cansados y asustados de unos soldados que no pudieron reconocer su dimensión. "Me han pedido que lo rememore", dice, "pero estoy envejeciendo y mi pasado se entremezcla. Descubro en los libros momentos que he vivido y me sorprendo. Pero la emoción no me abandona. Es la segunda vez que vuelvo al campo, no es un viaje que se agota con una visita. Una judía que estuvo internada me ha pedido que deje una piedra en su nombre: no ha tenido nunca la fuerza de volver a ver los barracones y el horno crematorio que se tragó a su familia".
El anciano soldado, con una pensión de guerra de 60 euros al mes, se encontró por casualidad y siendo casi un niño en el frente occidental ruso. Destino y adolescencia robada, inconsciencia, condujeron sus pasos en el laberinto del Holocausto, todavía desconocido. "Era el verano de 1941", relata, "y vivía en Moscú. Terminada la escuela, mis padres me mandaron a Viñitas, en Ucrania, nuestro pueblo natal. Tenía que ayudar al abuelo en el campo. Dos semanas después, para no dejar a los alemanes ni siquiera los niños, me enroló el Ejército Rojo. Juegos, sueños, proyectos, se derrumbaron en un día: a los 15 años me encontré siendo soldado, con una bayoneta de 1891 a la espalda y varias granadas en los bolsillos. Tenía suerte: el Ejército soviético estaba tan desabastecido que sólo uno de cada quince tenía un fusil. Por esto me salvé".


Cuatro años trágicos, entre la desesperación, el hambre y la esperanza de que todo terminara. El ejército nazi avanzaba hacia el corazón de la URSS. El asedio a Leningrado, la matanza en las afueras de Moscú, y Hitler, que, hasta la derrota de Stalingrado, parecía imparable. Yakov Vincenko hizo su primer disparo en Voronezh, en 1942, a las órdenes del general Vatutin. "Nadie me había explicado cómo comportarme. El frente ucranio era una armada de niños, empujada hacia delante para localizar a los enemigos y gastar las municiones de los alemanes. Tras ocho meses de resistencia en el sur de Rusia, avanzamos hacia Ucrania. De tres a veinte kilómetros al día: en Kursk, en Kiev, en 1943; en Galitzia, y, finalmente, en Sandomir, en Polonia. En el otoño de 1944 cambió la moral, los nazis se estaban derrumbando. Cuando conquistamos Cracovia, a primeros de 1945, los generales nos dijeron que si podíamos sobrevivir unos cuantos meses más, lograríamos volver a casa".

El regreso a casa

No fue así. La Unión Soviética había perdido entre 25 y 30 millones de personas, el ejército estaba diezmado. Vincenko, herido cuatro veces, supo el 9 de mayo en Praga que era un vencedor, pero a su casa volvió siete años después, y nadie le estaba esperando. "El día que estuve en Auschwitz", dice, "se convirtió en un día crucial de mi vida sólo cuando el mundo elaboró una conciencia de la verdad y de la vergüenza. Ni siquiera nosotros, que habíamos visto, queríamos creerlo. He esperado años para lograr olvidar, después comprendí que sería comportarse como un culpable, convertirse en cómplice. Y, por tanto, recuerdo. No he logrado comprender cómo haya podido suceder, pero a quien niega el Holocausto le digo: creedme, que cuando estaba allí trataba de convencerme de que no era verdad".
Las tropas de Stalin no sabían qué era un campo de concentración. Sólo los altos mandos, en Cracovia, habían sido informados de que se encontraban en el camino del campo de concentración de Auschwitz-Birkenau. El 18 de enero, en vísperas de la ofensiva, los oficiales soviéticos supieron que se había obligado a abandonar el campo a una columna de 80.000 prisioneros, escoltada por los nazis hacia Alemania. Desde diciembre, Himmler había ordenado interrumpir las ejecuciones y destruir las cámaras de gas. "Entre nosotros y los barracones", cuenta Vincenko, "se interponía una línea triple de defensa alemana. Teníamos que superar el Vístula y el río San, los puentes y los campos estaban minados. El 25 de enero, el general Fiodor Kravasin ordenó que avanzaran la infantería y los tanques, reforzados por un grupo de artillería. Murieron centenares de soldados al construir puentes de madera en la corriente. Una resistencia tan dura de los nazis en retirada nos parecía insensata". Los mandos de las SS habían dado orden de destruir las pruebas del genocidio, de exterminar los últimos testimonios de la Solución final.
"Después supimos por un oficial alemán capturado", prosigue Vincenko, "que la noche antes del asalto el horno crematorio de Birkenau estaba preparado para saltar por los aires. El comandante Malenko, con dos artilleros, dos electricistas y una patrulla de exploradores, evitó que explosiones y llamas destruyeran hornos, cámaras de gas, barracones y fosas comunes". Sin embargo, la liberación de Auschwitz por parte del soldado raso Yakov Vincenko no fue heroica. "Después de la medianoche del 27 de enero, me despertaron y me ordenaron avanzar. Andaba ciegamente, empujado por el sueño y el miedo, ni siquiera me di cuenta de que había entrado en los 40 kilómetros cuadrados ocupados por los 39 campos de trabajo, detención y exterminio de Auschwitz, Birkenau y Monowitz".
La orden oficial era la de no pararse y perseguir a los alemanes para hacerlos retroceder. "El comandante de la primera compañía, Maksim Ciaikin, fue herido mortalmente por una ráfaga proveniente de una torre de control. A esto siguió un fuego a corta distancia sangriento. Después, el silencio, como si hubiéramos penetrado en el vacío. Durante media hora, pasadas las alambradas y hasta la verja, caminé solo y en el barro. Todavía no era de día cuando encontré al primer muerto viviente, y fue mejor así". Cita de memoria las cifras del Holocausto de Auschwitz, advirtiendo que no está seguro: 1.300.000 muertos, o tres millones, o seis, no sabe todavía. Nueve de cada diez eran judíos; los demás, gitanos, homosexuales, prostitutas. Hasta 5.000 víctimas al día, con los hornos a pleno rendimiento. Seiscientos evadidos en cuatro años, 400 de los cuales fueron capturados nuevamente, ahorcados delante de los compañeros tras haber sido obligados a caminar al ritmo de la música bajo la puerta principal. En el cuello, un cartel: "¡Heme aquí, he vuelto!". "Pero yo", dice Vincenko, "encontré sólo espectros. Cuando entramos, en el campo sólo quedaban 17.000 prisioneros".

Traducción al español de Valentina Valverde. © La Repubblica.



Los niños, en los barracones


"MUJERES, NIÑOS, ENFERMOS: eran incapaces de moverse, por eso habían sido abandonados en el campo. Los alemanes no habían tenido tiempo de matarlos a todos. Había un hedor asfixiante, el olor acre de la muerte que todavía siento. Pasé delante de esqueletos encogidos en el fango helado. No hablaban, me perseguían con miradas de terror. Los últimos días, para darse prisa, los nazis fusilaban a millares al borde de las fosas comunes. Después quemaban todo. De esta forma también se quemaron 29 de los 34 almacenes con los bienes secuestrados a los deportados. Abrí la puerta de cuatro barracones: en cada una 24 personas, polacos, rusos, franceses, todos judíos. Estaban tumbados, moribundos: algunos rezaban, creían que los iba a matar".
"En el uniforme de rayas exhibían el letrero Ost, o la estrella de David. Uno me enseñó un número tatuado en el hueso del brazo. Las literas estaban llenas de andrajos y excrementos, dentro era sofocante. No puedo asegurar que percibí felicidad cuando les dije que eran libres. Les veía revivir, con los ojos que se les iluminaban, pero no tenían la fuerza para soportar la alegría".

Videos procedentes del Ejército soviético rodadas en Auschwitz
 


lunes, 21 de enero de 2019

Un reloxo ruso




Recibín onte dende a lonxana invernía branca de Moscova un galano inesperado. Este reloxio da lendaria marca soviética VOSTOK. Marca fundada en plena II Guerra Mundial, no terrible 1942. Para quen teña curiosidade por saber máis sobre os magníficos reloxios rusos deixo aquí este bo artigo: https://www.trazosdeltiempo.com/relojes-rusos-vostok-inform

domingo, 20 de enero de 2019

Auschwitz

Transcripción do audio das imaxes gravadas por fotógrafos soviéticos na liberación do campo de exterminio de Auschwitz:
"Antes de matar a las mujeres, los nazis le cortaban el cabello. Gran cantidad de cabello fue empacada en bolsas. Veinte kilos, veintidós kilos, materia prima para las fabricas alemanas. Siete mil kilogramos de cabello, ciento cuarenta mil mujeres asesinadas. Los fascistas comerciaban en la muerte. Hacían fertilizante de los huesos humanos y los mandaban a la firma Strenn. Vendían cabello a las fabricas nacionales de tapicería. Otra parte de esta misma industria, los bandidos sacaban las dentaduras de las bocas de los cadáveres para sacar los dientes de oro. Todos tales trofeos ocupaban 35 depósitos. Acá hay uno que contiene anteojos. ¿Si no más de uno de cada diez prisioneros llevaba anteojos, cuantos tuvieron que morir para acumular esto? La ropa y la ropa interior de los muertos. ¿Quién en Alemania iba a ponerse la ropa de los niños asesinados? Esta masa de ropa, este vestidito,514.843 piezas de ropa de hombres, mujeres y niños."