O base perfecto para un equipo de diván...

O base perfecto para un equipo de diván...

Woody Allen, Israel e a identidade...

Xa non hai necesidade de facer cábalas e tentar adiviñar por máis tempo cales son os verdadeiros sentimentos de Woody Allen cara a Israel. Allen fala diso con paixón nunha recente entrevista co correspondente en París do xornal israelí Yediot Ahronot, Yaniv Halili, publicada o pasado venres 6 (en hebreo) no seu suplemento da fin de semana. A maior parte da entrevista é sobre temas xa moi coñecidos e que el odia, coma o escándalo de Soon-Yi (o caso público seica non lle afectou, el afirma que non le os tabloides), a súa "non relación" co seu fillo e os seus hábitos de traballo. Israel só aparece ao final, pero fala do tema con sorprendente entusiasmo. Aquí está a parte na que trata de Israel, da identidade xudía e, curiosamente, dos dilemas de identidade xudía dos seus "fillos semi-xudeus":

   A diferenza de calquera nai e filla, non acendeu veas de Shabbat. "Eu crecín nunha atmosfera xudía (ao birkei ha-yahadut) e fixéronme un bar mitzvah, polo que claramente é un elemento que permanecerá na miña vida de forma permanente, do mesmo xeito que as cancións que escoitaba na radio cando era un neno. Pero eu non creo nas relixións organizadas. A maioría delas explotan á xente, e creo que ese club non ten nada que ver con Deus. Hoxe síntome xudeu principalmente cando a xente atácame pola miña forma de ser xudía".

   Acerca de Israel, pola contra, ten cousas boas que dicir. Na práctica, cando Allen empeza a falar de Israel, é difícil detelo. Tan difícil que nin sequera o seu asertiva enerxía de publicista mereceu un só xesto da man, o que indica que se debe esperar ate que termine de brotar o seu agarimo. "Eu apoio a Israel e apoieino desde o día no que foi fundado. Os veciños de Israel tratárono mal, cruelmente, en lugar de aceptarlp e facelo parte da familia das nacións do Oriente Medio. A través dos anos, Israel respondeu a estes ataques de diversas maneiras, algunhas das cales aprobo e algunhas outras non tanto. Entendo que os israelís pasaron por tempos difíciles, eu non me esperaba que Israel reaccionase perfectamente durante todo este tempo, pero iso non cambia o feito de que é un país marabilloso, marabilloso. Só estou preocupado polo aumento do fundamentalismo en Israel, que creo que dana os seus intereses. Eu tamén teño preguntas acerca do seu goberno e clase política, que non sempre actúa seguindo os mellores intereses para Israel. Pero mesmo a miña crítica de Israel vén desde o amor, do mesmo xeito que cando critico aos Estados Unidos. Sería un erro non dicir nada se pensas que un país que queres esta cometendo un erro e poderías ferirlle".

Entón por que nunca visitaron Israel?

    "Non son un turista. Viaxo regularmente as tres cidades que me gustan e coñezo - París, Londres e Roma - e iso é todo. Non me gusta saír de casa porque son un pouco neurótico, e cando teño que saír é sobre todo polo traballo. Non me gusta voar e non me considero unha persoa curiosa que quere coñecer novos lugares. Hai moitos estados nos Estados Unidos que nunca visitei. A miña esposa é de orixe coreana e estivo tentando convencerme durante anos para que vaia a Corea do Sur con ela, até agora sen éxito. Ela tamén é moi curiosa acerca de Israel e quere ir alí coas rapazas, para que poidan ver e entender a cultura xudía do seu pai. Supoño que irei visitar Israel pronto. Non hai maneira de evitalo"-

O outro Alemaña Vs. Grecia dos Monty Python...

O partido entre Alemaña e Grecia desta Eurocopa vén precedido por un estraño morbo. Os dous países que se enfrontan simbolizan a brutal crise económica que padece o continente. Alemaña é o país forte, o que impón duras medidas de austeridade a aqueles que non devolveron os créditos a tempo. Grecia, pola súa banda, ven de saír dunhas eleccións e os seus cidadáns vivirán o encontro mergullados de cheo nunha situación social máis que complexa. Os mercados, que o observan todo, convertéronse nos xuíces dunha democracia doente.

Non é a primeira vez que combaten os dous países nun terreo de xogo, por suposto. No mítico programa de humor Flying Circus, dos británicos Monty Python, fixérono cunha aliñación moi especial. É sabido que moitos dos nomes máis importantes da historia da filosofía occidental xurdiron de Grecia e de Alemaña. Así, no Estadio Olímpico de Múnich, durante os Xogos Olímpicos de 1972, rivalizaban figuras como Platón, Sócrates e Aristóteles contra Martin Heidegger, Karl Marx ou Friedrich Nietzsche. A única sorpresa, no equipo alemán, é a inclusión doutro gran "pensador": Franz Beckenbauer.

O árbitro, rol que lle toca a Confucio, pita o inicio da disputa. Pero os xogadores non tocan o balón xa que están concentrados, filosofando, ao redor do campo.

O autor de "Así falou Zaratrusta", polémico coma sempre, é amoestado cun cartón amarelo por acusar o colexiado de "non ter libre albedrío". A liberdade, neste encontro e nesta democracia, é unha cuestión irrenunciábel.

Os locutores deixan de emitir o partido durante un longo período porque, ensimesmados nos seus propios pensamentos, os filósofos non son quen de efectuar nin unha xogada. Pero todo ten un principio. Se non, que llo digan a Arquímedes que, astuto, entende que a circunferencia pode ser usada. O seu berro "Eureka!" dá pé a que os seus compañeiros esperten e, tras unha coidada triangulación, Sócrates marca de cabeza o único gol cando falta un minuto para o final do partido.

Os alemáns, no gag e na actualidade, quéixanse dos gregos. Hegel asegura que "a realidade é unha serie apriorística de éticas non naturais". Kant, pola súa banda, mantén a través do seu imperativo categórico que "ontolóxicamente" o tanto só existe na imaxinación e, o máis contunde, Marx, reclama que o gol produciuse fóra de xogo.

Alemaña, que superara na semifinal ao " famoso trío" de centrocampistas ingleses Bentham, Locke e Hobbes, non puido contra unha Grecia cun Heráclito imparábel. Por iso, e polo seu determinante dribbling, recuperamos unha cita do de Éfeso: "Sendo o logos común, case todos viven coma se tivesen un logos particular". O deporte, e o humor, tamén fan pensar.

Aquí podeses ver o xenial gag dos enormes Monty Python:

  

Felices festas...

Non importa cómo che fora durante a xornada... volve sempre a casa coa testa ben erguida!!!

.

Desplumado, peneque, mallado, maltratado... pero ¡dereitiño!
Esa é a actitude ante a vida !!

Felices festas...

Un tipo frío...

Todo o que queríamos saber...

Receita médica...

Vaia por deus! Eu tomando aspirinas, antiinflamatorios, antiácidos, antidiarreicos, antidepresivos, complexos vitamínicos, ansiolíticos, antitusixenos...

Receta MéDica Adeslas

View more documents from gomezvalades.

"Toma o diñeiro e corre" maña co ABC...

Mañá domingo o xornal ABC regala o dvd "Toma o diñeiro e corre" de Woody Allen. E non digo máis...

Reflexión woodysta...

Woody Allen en TCM...

Lección do mestre Woody...

Woody e o sexo...

Woody, NY e The Jayhawks xuntos...

Dame por favor 3:07 minutos...

Agora que a morte de Michael Jackson fai florecer titulares grandiosos e grandilocuentes sobre quen é ou quen foi o máis grande rei do música pop. Veume á cabeza -máis unha vez...- os enormes The Jayhawks. Sen desmerecer en absoluto o inmenmso talento de Jacko non estaría de máis uns minutos de recoñecemto (3:07 exactamente) para un tema -un temazo- que provocou a morte artística e disolución desta gran banda. Dicia Mark Olson, xunto con Gary Louris líderes de The Jayhawks, que se despois de compoñer un tema como "Blue" non conseguiran a fama... non se consideraban quen de escribir nada mellor. "Blue". Que teñades un blue día...

Paseo pola vida...

A última cortametraxe de Chris Milk (director de videos musicais) é un paseo pola vida. Nun abrir e pechar de ollos todo remata...

Last Day Dream [HD] from Chris Milk on Vimeo.

Esta noite follo...

Woody Allen (Intro de Match Point)...

Principio e final...

Monólogo inicial...

Monólogo final...
Para Fernando a súa película favorita. Eu non me atrevo a escoller...

"Querido diario español..."

Durante a rodaxe de Vicky Cristina Barcelona, Woody Allen escribiu un diario para The New York Times. Titulouno Dear Spanish diary... Love, Woody Allen (Querido diario español... Con agarimo, Woody). Éstas son algunhas das súas anotacións.

-2 de xaneiro. Recibín unha oferta para escribir e dirixir unha película en Barcelona. Teño que ser precavido. En España fai moito sol e eu son pecoso. O diñeiro non é moito.

-5 de marzo. Reuninme con Penélope Cruz e Javier Bardem. ela é arrebatadora e máis sexual do que imaxinaba. Durante a entrevista, os meus pantalóns botaban lume. Bardem é un deses actores de xenialidade desbordante que claramente necesitan a miña man dura.

-2 de abril. Ofrecinlle un papel a Scarlett Johansson. Antes de aceptar, dime que o guión debe ser aprobado polo seu axente e pola súa nai. Logo terá que aprobalo o axente da súa nai. En plena negociación, cambia de axentes. Ten talento, pero dá moito traballiño.

-15 de xuño. Rodei unha tórrida escea de amor entre Scarlett e Javier. Hai uns anos interpretaría eu o seu papel. Cando llo dixen a Scarlett, soltou un enigmático "uh-huh". Scarlett chegou tarde ao set e rifeina..., explicándolle que non tolero atrasos dos meus actores. Escoitou con respecto, aínda que me pareceu que mentres eu falaba, ela acendeu o seu iPod.

-3 de xuño. Scarlett veu hoxe cunha desas preguntas que fan os actores. "Cal é a miña motivación?". Dei un respingo: "O teu salario".

-15 de xullo. Outra vez tiven que axudar a Javier coas esceas de sexo. A secuencia require que el agarre a Penélope Cruz, lle arrínque a roupa e a arrastre á cama. Gañou un Óscar e aínda necesita que lle aprenda a interpretar unha paixón. Agarrei a Penélope e arrinqueille a roupa sen saber que aínda non se modara e que era o seu caro vestido o que mutilara.

-10 de agosto. Escea emocional de Javier. Tiven que darlle unhas pautas. Mentres me imita, todo vai ben, pero no momento en que tenta a súa propia actuación, pérdese. Entón solloza e pregúntase como sobrevivirá cando xa non lle dirixa eu. Tento explicarlle con educación e firmeza que debe facelo o mellor que poida sen min e que debe tentar recordar os meus consellos. Sei que o animei, porque ao deixarlo no seu camerino escoitei as súas risas e as dos seus amigos.

Historias dunha gabardina: Isaac Bashevis Singer, Woody Allen e Nova York...

Por Irving Saposnik

Para sempre neoiorquinos, viaxantes que percorreran a longa estrada que vai do Brooklyn a Manhattan, Isaac Bashevis Singer e Woody Allen tornáranse voces identificables da cidade que escolleran. Só Singer podería escribir sobre a súa tribo perdida, sobre os xudeus errantes que pasan pola cidade sen deixar trazo e, aínda así, darlles o acento de Nova York. Só Woody Allen podería escribir a comedia urbana e civilizada repleta de siluetas e ruídos típicos de Manhattan e, aínda así, tornalos inmediatamente recoñecíbles en todo o mundo. Nova York é a cidade de Singer e Allen e sempre será. Bashevis e Woody son nomes pouco comúns para os neoiorquinos. Mais Isaac Bashevis Singer, neoiorquino desde que deixou a súa Polonia natal en 1935, e Woody Allen, fillo dunha familia xudía de Nova York nacido o mesmo ano en que Bashevis cruzaba o Atlántico, están entre os nomes máis famosos do medio literario da cidade. Constantemente reinventándose a si mesmos, Singer e Allen están ligados de modo indisolúbel á cidade a que chaman fogar. Nova York é o seu reino. No inicio, Isaac Bashevis Singer foi morar en Sea Gate, á sombra do seu irmán. Só se tornou famoso como escritor nos anos 50, cando publicou Gimpel the Fool e A Familia Moskat. Instalado en Flatbush, non moi lonxe de Sea Gate, Woody Allen comezou a ser recoñecido como autor cando as súas anedotas pasaran a aparecer en columnas de xornais, cando aínda cursaba secundaria.

Famosos desde entón, tornáranse as figuras máis representativas dunha cultura yidish nacida na Europa e redeseñada nas rúas de Nova York. Desta cultura, tomaran o acento, a visión cómica do mundo e un elenco de personaxes que só eles poderían crear. Isaac Bashevis Singer escribe en yidish, e Allen nun inglés marcado pola cadancia europea e o acento neoiorquino. As súas voces reviven as xeracións que atravesaron o oceano durante a grande onda migratoria e transformaran a cultura xudaica e americana. Despois da morte do irmán, Bashevis desenvolveu o seu talento e transformouse no máis importante escritor de lingua yidish do século 20, o único autor en yidish en recibir o Premio Nobel de Literatura. Woody, á súa vez, tornouse un cómico de clubs nocturnos moi popular e, máis tarde, un grande ensaísta. Por fin, transformouse no máis celebrado guionista e director de cinema desde Orson Welles e Charles Chaplin. Escritor e cineasta trillaran un moi longo camiño a partir das entrañas do Brooklyn. Non é ningunha sorpresa que Woody Allen e Nova York sexan sinónimos desde as súas primeiras actuacións como comediante. Nas historias que contaba, nos contos para a revista New Yorker e nos filmes que fixo desde os anos de 1970, "Nova York era a súa cidade. E sempre o sería." No pequeno texto de abertura do filme Manhattan, Woody sintetiza a súa identidade mentres neoiorquino, agora e sempre. Coa música de fondo de Gershwin, a cámara fai unha montaxe de ángulos da cidade e ouvimos a voz neoiorquina complementando cadros e son: "El adoraba Nova York... El romanceava todo aquilo... El era... tan duro e romántico canto a cidade que amaba". No entanto, é moi forzado afirmar que Isaac Singer sexa un contador de historias tipicamente neoiorquino. Ao final, cando lemos o seu traballo pensamos en Varsóvia e non en Nova York, imaxinamos a rúa Krochmalna e non a Broadway. A pesar diso, cerca de corenta dos seus contos, moitos dos cales escritos nos anos 70, son ambientados na cidade que adoptou e case un terzo dos contos do libro Collected Stories fai dalgún recuncho da cidade o seu escenario.

Broadway transformouse na "súa rúa Krochmalna", aínda que os seus contos se tornaran narrativas clásicas a respecto de neoiorquinos non nativos, refuxiados dunha Europa perturbada, sobreviventes do Holocausto. Frecuentadores de parques da veciñanza, alimentadores de pombas, clientes asiduos de bares e cafés, estes personaxes compoñen a galeria de persoas extraviadas de Bashevis. Do mesmo xeito que o autor, están un pouco máis do que lixeiramente perdidas na América. Así como Woody fai a crónica do intelectual xudeu afluente da cidade, Bashevis fai súa a voz dun outro neoiorquino: o estranxeiro perdido e desesperanzado en medio aos rañaceos. Como autores neoiorquinos escribindo historias de Nova York, como as loiras e seu lendario medo do sol, como comediantes que teñen o mesmo senso tráxico da comedia, Bashevis e Woody son máis parecidos do que imaxinan. Nas historias que contan, ambos revelan a súa atracción pola maxia e os misterios do sobrenatural; ambos utilizan as súas experiencias persoais como principal fonte na cal se inspiran para escribir e ambos son os últimos grandes exemplares dun legado yidish cada vez máis distante na memoria. Tanto Bashevis como Woody usan a primeira persoa do singular, o "eu" que todo ve. Nos contos neoiorquinos de Bashevis, a personaxe inspirada no escritor case sempre recibe visitas en casa, unha chamada dun admirador ou, entón, é abordado nun café.

Como Bashevis, ese personaxe frecuentemente escribe para o Forverts, é diletante do ocultismo, conferenciante popular en universidades e sinagogas, vexetariano. E non importa canto o personaxe sexa semellante ao autor, Bashevis sempre procura confundir a liña que separa traxe e ficción. Nova York pode ser o escenario, mais as súas historias se desenvolven naquel lugar especial demarcado con perfección por Bashevis e situado exactamente entre a ficción e a autobiografia. Nos seus filmes, Woody tamén é ao mesmo tempo suxeito e obxecto. O nome do personaxe principal pode ser Isaac Davis, Alvy Singer ou Mickey Sachs, mais el sempre se parece a Woody, que non só o creou, tamén o interpreta. Neurótico, obsesionado polo amor e pola morte, e definitivamente un xudeu de Nova York, é inevitábel para el tomar a forma da persona cinematográfica coa cal Woody quere nos envolver a cada filme. Real e irreal, factual e ficcional, o Woody Allen deses filmes é moi parecido ao Bashevis de ficción, unha continua camuflaxe que esconde máis do que revela e que, en vez de claridade, ofrece sombras. Se Woody é un recoñecido escritor, guionista e director da ficción cómica, Bashevis é un moleque astuto e habilidoso, confundindo os seus moitos entrevistadores, brincando cos seus moitos críticos, ofrecendo frases espirituosas en vez da verdade.

Velaí, por exemplo, o que di un ensaio de David Roskies no Forward: "Agora que as súas entrevistas publicadas foron reunidas nun único volume... o lector descobre que, do comezo ao fin, el usou cada oportunidade que tivo para obscurecer a visión do establishment literario, para promoverse a si mesmo como un excéntrico, case xubilado e lendario contador de historias, un Gimpel the Fool da vida real". Desde a xuventude, Bashevis ten un pracer especial en entreter e confundir o público. Nun artigo publicado na revista Commentary, o seu sobriño Maurice Carr describe ao tío aínda rapaz, premiando a audiencia "cunha das súas imitacións [cómicas]... Cando decidía facer isto...non había paiaso en Polônia que chegase aos pés do meu tío Yitzhak". Talvez os extravagantes franceses entenderan o comediante Bashevis mellor do que ninguén. Senón, por que o xornal Libération decidiría inserir en seu obituario unha fotografía tirada nun estudo do escritor en pé, tendo ao fondo unha tea pintada con figuras de pantasmas, " ... suxeitando un garda-choiva na man dereita, o brazo estirado ao máximo, de forma a remover toda e calquera impresión de choiva caendo... usando un par de óculos escuros para protexerse dunha luz do sol artificial... un maltrapillo vestindo un tenro caro e mal axustado, o chapeu de aba estreita amasado e enterrado na cabeza, el parece tenso, aínda que a face emaciada exhiba un sorriso sutil que xunta mofaría e resignación - a mesma mestura que determina o ton das súas novelas e contos maxistrais"? O mesmo Bashevis que, cando mozo imaxinouse coma un paiaso, posa para o retrato como un comediante - unha imaxe adecuada ao final da vida. Sen dúbida, aquela foi a mellor de todas as imitacións.

Porque el mantén o ar de mofaría e resignación mentres suxeita a emblemática gabardina que, segundo Dorothea Straus, "é o seu compañeiro en case todos os climas". Para Jack Benny, o violin; para Morey Amsterdam, o cello e para Bashevis Singer, a gabardina. Por que unha gabardina? Sería unha protección tanto contra a luz solar real canto a luz solar artificial, creada nun estudo de fotografía? Sería, tamén para el, o símbolo histórico de soberanía, realeza, do que un cabaleiro de verdade debe levar nas mans? Ou estaría Bashevis, como tantos xudeus da Europa Oriental, sempre agardando que chovese? Nas súas mans, unha simple gabardina transfórmase nun recurso cómico. Nas mans doutros, as gabardinas poden sinalizar sexualidade. De acordo con Eric Lax, biógrafo de Woody Allen, foi o que aconteceu con Mia Farrow: "En abril de 1979, [Mia] viu unha fotografía de Woody vestindo un suéter e suxeitando un garda-choiva aberto sobre un dos ombros... Pensou a fotografía do [New York] Equipos tan encantadora, leu toda a reportaxe e, ao final, declarar "inmensamente atractivo". Diante das circunstancias en que se deu o fin da historia dos dous, talvez fose mellor para Woody - e para Mia tamén - ela non ter atopado tan atraente na ocasión. Aínda así, quen pode dubidar que foi aquel garda-choiva o que os uniu? Ningún outro elemento chama a atención na fotografía, mais a gabardina aberta suxire que o seu portador sexa un home que, decididamente, non decepciona. Durante a maior parte do tempo que durou a súa relación con Mia, Woody realmente non decepcionou. O seu garda-choiva aberto, coma o de Bashevis, é inmenso e xeneroso. Ao mesmo tempo, un e outro, so os respectivos garda-choivas, personifican unha infinidade de contradicións e neuroses e unha correcta dose de excentricidade xeradora dunha xenialidade cómica e talento verbal tan vastos canto difíciles de igualar.

Cada un deles é mestre na arte de iludir e de facer desa ilusión un retrato punxente do "xudeu moderno", ao cal non faltan insensatez, fraquezas e fracasos. Como comediante, Woody ten dúas grandes forzas: o rostro e a voz. Da mesma forma que unha historia de Bashevis, unha piada de Woody é sempre mellor cando contada por el. As palabras de Woody piden unha voz de Nova York, un acento específico que fica a medio camiño entre o shtetl e as rúas da gran cidade. É difícil imaxinar calquera outra persoa interpretando os seus personaxes e combinando xesto e linguaxe falada. Os filmes máis exitosos de Woody son aqueles nos cales el é visto e oído. Desde Chaplin, un actor cómico nunca foi tan identificado cos papeis que desempeña. Esta identificación se debe, en grande parte, á semellanza entre autor, actor, guionista e director, principalmente porque son a mesma persoa. Os filmes de Woody nos cales el non é actor parecen desprovidos de centro de gravidade, pois este centro depende de Woody, o comediante - case a mesma persona que revelaba cando traballaba como comediante nos clubs nocturnos da cidade. O Woody das teas aínda está só, aínda é marxinal, aínda está oprimido. Mais, agora, a opresión é tan cósmica canto cómica - é a discusión cun Deus cuxa ausencia fai o corazón balancear. É evidente que a grande virada na súa carreira foi marcada por Annie Hall.

O inicio do filme é, ao mesmo tempo, un tributo aos seus días como comediante en clubs nocturnos e un preludio aos traballos posteriores. A dor é aguda e os principais sospeitosos, os mesmos de sempre, están alí, aliñados para deleite da platea: a familia, a escola, a frustración sexual, os anti-semitas e o universo sempre en expansión. Annie Hall é un filme feito por un comediante de clubs nocturnos consciente de que as súas brincadeiras funcionaban mellor cando son contadas como historias, e contador e historia forman unha soa entidade. De Annie Hall a Hannah e As Súas Irmás (1986), narrativa e comedia tornanse cada vez máis próximas. Como Sam Girgus observa no seu libro sobre Woody, "os títulos [en Hanna e as súas Irmás] son como molduras para as diferentes partes do filme... Cada secuencia narrativa contén un mundo propio de acción e desenvolvemento das personaxes. Cada vez máis, as comedias de Woody acontecen dentro das fronteiras dunha estrutura narrativa, tornando o texto visual tamén texto literario, unha integración de signos e imaxes visuais e verbais". E todo iso comezou coas historias que el contaba nos escenarios dos clubs nocturnos. Ese tipo de comedia foi o tanque de area, o terreo experimental onde Woody aprendeu a brincar. Para un xudeu de Nova York, a comedia dos clubs nocturnos era a resposta étnica á angustia urbana. A boca era o arma e a palabra, o escudo para afrontar o mundo. O sentimento de culpa é, como mínimo, tan antigo canto a historia xudaica. Mais a comedia dos clubs nocturnos é unha invención americana. E só en América a culpa podería converter fonte de lucro. Desde Annie Hall, todo sobre as comedias de Woody - e a figura do propio Woody - reforzan a identidade entre narrador e a súa historia. Os seus óculos, o nariz compoñen case unha caricatura do estereótipo xudaico. Os cabelos ruivos son mitolóxicos e, sen dúbida algunha, a voz vén do Brooklyn. A fala é enérxica e nerviosa e a mente é máis veloz do que a lingua. A Nova York de Woody Allen é o mundo visto a través dos ollos dun comediante que pensa tirarlle o lado cómico a todo, até a morte. Nos seus filmes e contos, Woody baila coa morte, xoga as damas co Anxo Vingador e se asegura de que cada unha das súas amadas saiba exactamente o que a espera no fin dos días. Obsesionado pola morte, nin el nin os seus personaxes aceptan o seu carácter derradeiro. En vez diso, loitan contra o inevitábel vivindo nun estado permanente de negación. Rexeitando medrar e envellecer, non conseguen sentirse á vontade dentro dos límites da mortalidade. A xeración de Woody, da Segunda Guerra Mundial, tampouco consegue sentirse á vontade en América - polo menos, non tanto canto debería. A medio camiño entre o Vello e o Novo Mundo, nin inmigrantes e nin americanos, é unha xeración de homes e mulleres perdidos, nostálxicos canto ao pasado do cal fuxiran e fóra de sintonia co presente. O seu permanente desconforto aproxímaos máis aos sobreviventes de Bashevis do que talvez lles gustaría estar. Sorprendentemente, a súa Nova York non é unha cidade máis segura, aínda que nacesen alí.

A medida que se acentúa a angustia de crecer xudeu en América, a súa risada, vólvese máis e máis forzada. E, ao longo do proceso, a comedia das súas vidas se transforma nunha historia triste, ainda que sabia. As comedias que Woody fixo despois de Annie Hall teñen en común un sabor de desencanto. Radio Days é un doce e nostálxico flashback das infancia en Nova York cando crecer aínda non significaba ficar máis vello. Mais, a pesar de toda a nostalxia, permanece coma un lamento pola imposibilidade de restaurar o pasado. A pesar de toda a dozura, hai unha urxencia desesperada sobre o aquí e o agora, sobre non querer medrar. Na escena final, de máis elocuente, todas as personaxes están reunidas no tellado dun edificio desde onde se ve a cidade, agardando que o reloxo anuncie a chegada dun novo ano. E, mentres agardan polo novo, o narrador en off fala sobre o incesante ritmo do tempo. A televisión sucede o radio, a vellez toma o lugar da xuventude, a morte deambula polos bastidores. En Neboa e Sombras, de 1990, Kleinman, como varios dos máis recentes personaxes de Woody, camiña pola cidade que ameaza destruír. Determinado a permanecer vivo e anónimo, el é atraído pola promesa de liberación supostamente contida na maxia. Cada vez máis illado, sen un pasado que poida rescatar e rumbo a un futuro incerto, fuxe cara o circo e se converte no asistente do mago. Incapaz de afrontar a cidade ameazadora, Kleinman escapa polo camiño da ilusión, en busca da liberdade que non consegue atopar en lugar ningún. En Maridos e Esposas, de 1992, Woody reafirma a súa crecente decepción en relación á cidade. Os seus xudeus neoiorquinos viven en estado de insatisfacción. O casamento é, na mellor das hipóteses, unha conveniencia; sexo e amor son antiéticos e a felicidade só existe cando as expectativas son poucas.

Nada se sustenta nese mundo. A Nova York de Maridos e Esposas é Manhattan sen a música de Gershwin. É só no filme Contos de Nova York (1988), unha secuencia de tres episodios, os dous primeiros dirixidos por Martin Scorcese e Francis Ford Coppola que el concede a si mesmo unha breve tregua na cuestión ambivalente de ser un neoiorquino nos anos 90. Mesmo así, Édipo Arrasado, o episodio asinado por Woody, trae máis confusión que certezas. A maxia pode librar Sheldon Mills (nacido Millstein) da nai, facéndoa desaparecer. Mais cando ela reaparece no ceo de Nova York e conta a historia do fillo para a cidade enteira, o seu desexo é que ela volva á terra. Se a maxia ofrece alivio nun primeiro momento, no fin só fai reafirmar a realidade. Sheldon pode até volver a ser máis Millstein do que Mills, mais o ollar atordoado que pecha o episodio mostra que el continúa sen saber o que facer. É un ollar que lembra o final de Crimes and Misdemeanors e tamén de Maridos e Esposas. Nos tres filmes, a face cómica de Woody se transforma. El pode amar Nova York, mais a cidade que el ama é aquela de os tempos de rapaz. Os anos 90, Nova York é máis pesadelo que soño, e nos seus filmes Misterioso Asasinato en Manhattan (1993), Tiros sobre Broadway (1994) e Poderosa Afrodita (1995), o aspecto ameazador da cidade está onipresente. Asasinatos forman parte do día-a-día e a morte está alí, no final do corredor. Diante do presente que o amedronta, os praceres dos soños de xuventude son irresistíbeis. Despois de todas as risadas, talvez unha pregunta sexa a única resposta para o home que rexeita crecer. Mark Sechner: "A adolescencia perpetua é o maior dos segredos de Allen e tamén a súa arma. Sen ela, a súa persona cinematográfica non existe. El é o eterno neno". Como un Peter Pan xudeu, Woody tenta negar a pasaxe do tempo - mesmo se desesperando ao ver no que a súa cidade mudou. Como Woody, outros xudeus americanos talvez sexan máis infantilizados do que lles gustaría admitir.

Máis inmigrantes que americanos, máis preto de Kasrilevke de Kansas, eles aínda precisan encontrar en América un lugar que lles sexa confortábel, lonxe da sombra dos ancestrais. Suspensos no ar entre o Vello e o Novo Mundo, entre a dúbida e o desespero, eles son como o famoso personaxe cómico creado por Michel Rosenberg, Getzel, nun xogo de béisbol. Especie de síntese do inmigrante xudeu, Getzel é incapaz de comprender o mundo pouco familiar do "Yankel Stadium" [brincadeira co nome do famoso estadio dos Yankees en Nova York] e non pode formar parte do que non comprende. Por máis que tente encontrar paralelos entre o universo xudaico e o universo americano e se esforce en participar do que acontece á súa volta, Getzel non o consegue. No fin, retorna ao mundo que coñece, o mundo dos inmigrantes, encontrando conforto no que elle familiar. Os sofisticados xudeus neoiorquinos de Woody son máis parecidos con Getzel do que imaxinan. O soño yidish é, ao mesmo tempo, a súa carga e a súa bendición. Como Irving Howe certa vez dixo a respecto dos seus contemporáneos, "eles aínda teñen nos beizos o leite da inmigración". Os personaxes de Bashevis Singer teñen máis razóns para ser como Getzel que os de Woody Allen. Ao final, están máis próximos do mundo de Getzel e, como el, nunca participando realmente do que acontece á súa volta. En Nova York, eles viven sen compañía, confinados á soidade da gran cidade: ao apartamento, ao café da esquina, ao banco do parque. Viven sós, falando pouco cos veciños. A luz apenas entra nos seus apartamentos mal coidados. Mastigan e engolen, sen apetito, as mesmas cousas que comen desde que naceran. A pesar das vidas medíocres que levan, son a obsesión de Bashevis Singer, o foco de moitos dos seus contos e das súas novelas máis memorábeis.

Aínda que parte do escritor continuase na súa Polonia natal, as súas historias foronse tornando máis e máis americanas, mesmo cando el e os seus personaxes oscilan entre o vello e o novo mundo. Ao contrario dos xudeus de Woody Allen, estes son refuxiados, expulsados dunha Europa que tentou destruílos e reunidos nunha América que nada lles prove alén do conforto frío e destituído de calor humana. Son neoiorquinos por casualidade, con existencias circunscritas á mecánica da rotina diaria, movementos limitados por corpos que envellecen e só poden levalos até o que lles é familiar. Estes son os habitantes da Nova York de Bashevis Singer - moradores da rúa 86, da avenida Columbus, do lado oeste do Central Park. Apegados ao mundo yidish que se perde na memoria do tempo, son os últimos dunha era. E Bashevis Singer é o seu escriba, rexistrando o pasado, preservando as historias, dignificando as vidas. Coñéceos ben porque é un deles: a súa propia historia é parecida. Este "mágo da rúa 86, oeste", como Paul Kresh o denomina, é tan presa de súa veciñanza como calquera un dos seus neoiorquinos. E así, cando escribe sobre eles tamén escribe sobre si mesmo. Entra nas súas historias como ouvinte, observador, comentarista. Como Woody Allen, crea personaxes parecidos consigo mesmo, cumprindo o papel central da narrativa e sendo a voz dunha xeración. Mesmo traducida, esta voz mantén a inflexión do yidish falado en Polonia. Nela, resoa a autenticidade de alguén que sabe. O coñecemento de Bashevis Singer vén da longa experiencia de vivir suspenso entre o novo e o antigo. Mesmo sen querer volver á Polonia, Nova York é máis unha parada no traxecto do que un fogar. Como suxire no conto "The Cafeteria": "Circulo polo mesmo barrio hai máis de trinta anos - todo o tempo que vivín en Polonia. Coñezo cada recuncho, cada casa... e teño a ilusión de ter raíces aquí. Son coñecido nalgunhas das tendas e nos restaurantes vexetarianos... Até as pombas me coñecen. Así que saio pola porta levando un saquiño de migallas, elas comezan a voar na miña dirección mesmo desde os lugares máis distantes... Case todos os días, na camiñada despois do xantar, paso fronte ao salón da funeraria que a todos nós agarda, a nós e as nosas ambicións e ilusións. As veces, imaxino que aquel salón é tamén unha especie de café onde alguén pode parar para un breve discurso eloxioso ou un Kadish a camiño da eternidade". O que Bashevis Singer máis escribiu tendo Nova York como escenario está nas edicións de Collected Stories (1982), Inimigos: Unha Historia de Amor (1972) e Meshugah (1994). Son contos e narracións con certa semellanza entre si. Cando eventos reflicten mudanzas na súa propia vida, pasan a formar parte da súa autobiografia de ficción. Algúns exemplos: "Hoxe sei exactamente o que debía facer naquel verán - o meu traballo. Mais non escribín case nada entón. Quen precisa de yidish en América?", pregunteime a min mesmo" [do conto A Day in Coney Island]; "Eu precisaba ir ao centro da cidade algunhas veces por semana porque o xornal yidish onde eu traballaba como colaborador aínda ficaba alí" [do conto The Cabalist of East Broadway]; "Máis dunha vez aconteceu que eu encontraba vivo e feliz a alguén que imaxinaba morto nos campos de Hitler. Acostumaba esconder a miña sorpresa... Mais aquel día de primavera en 1952, cando a porta da miña oficina no xornal yidish en Nova York abriuse e Max Aberdam entrou, debin ficar pálido e asustado... " E cando Bashevis Singer escribe sobre outras persoas, moitas veces as historias teñen inicios ou treitos similares. Por exemplo: "Herman Broder virouse e abriu un ollo. Sonolento, preguntouse se estaba en América, en Tzivkev, ou nun campo alemán... Sabía que estaba en Brooklyn, mais tiña oído os nazis berrar" [de Inimigos: Unha Historia de Amor]; e "Herman Gombiner abriu un dos ollos. Era así que acordaba cada mañá - aos poucos. Primeiro un ollo, despois o outro... Levaba algúns segundos para darse de conta de que non estaba en Kalomin ou en Varsovia, estaba en Nova York, nunha das rúas situadas entre a avenida Columbus e o lado oeste do Central Park" [do conto The Letter Writer]. Herman Broder e Herman Gombiner son personaxes típicos da ficción neoiorquina do escritor. Nela, os escenarios son tan importantes canto as escenas. Mórase nas rúas de números máis altos, uptown, onde as etnias se mesturan, e trabállase no centro, o Lower East Side que, co pasar do tempo, tornouse case irrecoñecíbel coa desaparición da presenza xudaica.

Os días de inverno fican máis fríos e as persoas máis vellas. Herman Gombiner di que "El nunca debía ficar en Nova York. Se estivese vivindo no sur de California, non sería escravizado polo frío dese xeito". As baixas temperaturas forman parte dos infortunios ofrecidos por Nova York. O frío que nunca muda e a cidade que muda a toda hora torna todo máis difícil. Os marcos da vida xudaica local xa non existen e o que era familiar tornouse mera lembranza. A cidade pode mudar, mais as persoas continúan a vivir entre as paredes do vello mundo que ergueran dentro de si. Herman Gombiner habita unha época anterior ao Holocausto, cando a súa vida aínda non se desintegrara. E Herman Broder é prisioneiro do pasado, de pesadelos sobre a inminente destrución nazi. Como moitos dos neoiorquinos de Singer, Broder e Gombiner ouven o ritmo do Vello Mundo e non o da nova cidade. Escritores esporádicos, os dous viven á beira do universo xudaico de Nova York, gañando pouco e sobrevivindo só grazas aos coidados cariñosos que reciben das mulleres. Sen elas, ambos estarían mortos hai moi tempo. Os homes de Bashevis Singer son mortos-vivos. Sen as mulleres que lles dan vida. Herman Broder é "un home de constitución fraca, un pouco máis alto do que a media... Podíanse ver as costelas contra a pel e as áreas entre os ombros e o pescozo eran cóncavas. O seu noz de Adán movíase para arriba e para baixo como dotado de vontade propia". Herman Gombiner é aínda máis esquelético: "O tórax era estreito e os brazos e pernas, osudos. Había concavidades profundas entre o pescozo e os ombros". Outros personaxes desa fantasmagórica galeria posúen "un cranio estreito sen un só fío de cabelo, a face alongada, o nariz aquilino... ", "un cranio brillante sen un só fío de cabelo, o nariz pronunciado, mazás do rostro macilentas, unha proeminente noz de Adán", "grandes ollos amarelos, un nariz que máis parece o pico dun paxaro, e unha boca case sen beizos" [descricións atopada, respectivamente, nos contos The Joke, The Cabalist of East Broadway e Neighbors, todos incluídos en Collected Stories]. Da mesma forma que os dous Hermans, as pantasmas vivas de Bashevis Singer camiñan polas rúas de Nova York como se xa estivesen mortos. Mentres mal sobreviven, o seu estilo de vida anterior encóntrase en estado latexante. Deixando un país onde polo menos tiñan unha vida, chegaran a outro onde nunca poderían se tornar enteiros outra vez. En América, non pasan de lembranzas daquilo que foi e nunca máis será. Como o autor, están perdidos na cidade, sempre á procura de lugares familiares só para ver o que lles é familiar, vítima da renovación urbana. Para eles, non hai renovación. Eles son as vítimas da cidade, desterrados antes de teren unha oportunidade de fixar raíces. Os neoiorquinos de Bashevis Singer, como os de Woody Allen, son "almas perdidas". Este era o título orixinal de Meshugah cando comezou a ser publicado en capítulos no Forverts, e resume a existencia dos desolados refuxiados xudeus abandonados pola historia.

Como eles, Bashevis Singer é unha pantasma, un fósil, un fragmento daquilo que foi e nunca máis será. No final de Meshugah, el escribe: "Vin dúas guerras mundiais, a miña familia enteira pereceu, mulleres cuxa intimidade compartín foron reducidas a cinzas. As persoas sobre as cales escribín estan todas mortas. Torneime un fósil dunha época hai moi extinguida". O seu mundo destruído, as pantasmas vivas de Bashevis Singer acaban morrendo. E, con eles, o autor. Isaac Bashevis Singer foi o último gran vínculo entre o universo xudaico da Europa Oriental, onde naceu, e a América na cal viviu a maior parte da súa vida. Nunca totalmente en casa na América, nunca totalmente á vontade fóra do perímetro do seu mundo no West Side de Nova York, este home que alcanzou sona mundial era, porén, un home sen terra. Coa súa tez pálida e os seus ollos fondos, era, en parte, pantasma. Non é de admirar que fose quen de escribir sobre pantasmas como se estivesen vivos.

*Extraído do obituario a Isaac Bashevis Singer: "His Work and His World", editada por Hugh Denman, Boston, 2002